با سلام به همه ی دوستان گرامی

مطلب امروز پاسخ به سوال دوم خانم یاسمن محمدی است که توسط آقای علیرضا دانشجوی حقوق پاسخ داده شده است

اگردیگر دوستان حقوقی پاسخ دیگری درمورد این سوال دارند میتوانند در قسمت نظرات بگذارند و ما نظر ایشان را در وبلاگ قرار میدهیم.

پاسخ اول توسط آقای علیرضا 

با تشکر از همکاریشان

سوال : کسی که در دفاع مشروع به غیر مهاجم زیان برساند ، آیا دارای مسئولیت کیفری هست یا خیر؟

پاسخ : باید خاطر نشان کرد که در دفاع مشروع مدافع حمله نمی کند فقط در جهت دفاع از جان ، مال و ناموس خود یا دیگری به مهاجم صدمه میزند که ممکن است منتهی به مرگ هم شود. پس خسارت مالی ای که ایجاد میشود تحت هیچ شرایطی به مدافع مربوط نمی شود و مهاجم مسئول آن است مثلا اگر مدافع در حال دفاع خسارتی به غیر وارد کند این مهاجم است که مسئول است وباید جبران ضرر به غیر را بکند.
و یا در صورت فوت شدن کسی بر اثر عمل شخص مدافع ، وی باید پاسخگو باشد اما به قصاص محکوم نمی شود فقط دیه می پردازد.
به طور كلی بايد گفت الزام شخص به پاسخگويی در قبال تعرض به ديگران، خواه به جهت حمايت از حقوق فردی صورت گيرد و خواه به منظور دفاع از جامعه، تحت عنوان «مسئوليت كيفری» يا «مسئوليت جزايی» مطرح می‌شود. به هر حال مسئوليت كيفری نوعی الزام شخصی به پاسخگويی آثار و نتايج نامطلوب پديده جزايی يا جرم است.

از ديدگاه كيفری، ارتكاب جرم يا هر نوع تخطی از قوانين و مقررات جزايی به تنهايی و به خودی خود موجب مسئوليت كيفری نيست، بلكه برای اين كه مرتكب جرم را از نظر اخلاقی و اجتماعی مسئول و قابل سرزنش و مجازات بدانيم لازم است كه شرايطی با هم جمع شوند كه عبارتند از:
اول: وقوع رفتار مجرمانه كه از ميل و اراده آگاهانه مرتكب آن نشأت گرفته باشد و نحوه پندار، كردار و جريان تصميم‌گيری او را مشخص كند.
دوم: عمل مجرمانه ای كه با انديشه، قصد و ميل مرتكب، در عالم خارج تحقق يافته است بايد حاكی از سوءنيت مرتكب يا ناشي از خبط و خطای او باشد.
سوم: برای اين كه مرتكب جرم را مسئول بشناسيم، علاوه بر اراده ارتكاب و سوءنيت يا تقصير جزايی، بايد بين جرم انجام يافته و فاعل آن، قابليت انتساب موجود باشد.

پاسخ دوم توسط خانم فرناز

با تشکر از همکاریشان

وجود انگیزه به خصوص (انگیزه شرافتمندانه) در قتل عمدی از عوامل موجهه جرم یا رافع مسوولیت كیفری مرتكب قتل نمی‌باشد، همین‌طور نمی‌توان با استناد به این نوع انگیزه كلی در قتل عمد، از قصاص قاتل صرف‌نظر كرد. اما چنانچه ارتكاب قتل عمدی در مقام دفاع مشروع از نفس یا عرض یا ناموس و یا... خود یا دیگری باشد برای اینكه دفاع مشروع به عنوان عامل موجهه جرم محسوب شود شرط است تمامی شرایط قانونی مقرره از جمله تناسب دفاع با تجاوز و خطر و به قدر لا‌زم بودن آن مطابق ماده 61 قانون مجازات اسلا‌می احراز شود.
از این رو، توسل به عنوان كلی در قتل، توجیهی برای عمل مرتكب نیست. در خاتمه این نوشتار كوتاه، اشاره این نكته ضروری است كه مقررات تبصره 2 از بند ماده 295 قانون مجازات اسلا‌می راجع به كشتن دیگران به اعتقاد قصاص و یا مهدورالدم بودن (متاسفانه در لا‌یحه مجازات اسلا‌می نیز به رغم تغییراتی، این مقررات حفظ شده) محوریت خاصی به انگیزه قتل قائل نشده است. به بیان دیگر از نظر مقررات این تبصره در قتل خودسرانه، اثبات (اعتقاد) مرتكب به قصاص یا مهدورالدم بودن مقتول در زمان قتل، تعیین‌كننده است، بنابراین وجود انگیزه شرافتمندانه در قتل یا انگیزه سودجویی (همانند اجیر شدن برای ارتكاب قتل) تاثیری در ماهیت عمل ارتكابی ندارد و به هر حال اثبات (اعتقاد) موجب رهایی از قصاص است.

پاسخ سوم توسط  خانم سپیده انتظامی

با تشکر از همکاریشان

انسان دارای دو ساحت مادی و معنوی است. و همواره در پی صیانت از این دو ساحت است. یکی از عواملی که این دو ساحت را در معرض خطر قرار می دهد، تجاوز به آن است. بشر در طول تاریخ همواره در پی صیانت از خود بوده و در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده ایستاده است. در مورد دفاع در مقابل تجاوزات نامشروع نظرات مختلفی وجود دارد، برخی آن را قرارداد اجتماعی می دانند و می گویند در صورت نقض این قرارداد فرد حق دفاع دارد. برخی آن را یک حق طبیعی می دانند، برخی آن را تعارض دو حق می دانند، که هرگاه دو حق با هم معارض باشد لازم است یکی از آن دو را که مهم تر است؛ حفظ کرد. برخی نظریه حقوق اسلام را که دفاع را یک حق می داند می پذیرند. و برخی نیز نظریه اجبار معنوی را می پذیرند. توجیه معقول آن است که دفاع مشروع از آنجا که نفع اجتماعی دارد؛ جامعه از مجازات کسی که در مقام دفاع مرتکب یک جرم می شود نفعی نمی برد.
گاهی نیز فرد با یک حالت ضرورت مواجه می شود که فرد در معرض یک خطر شدیدی قرار می گیرد که او را تهدید می کند لذا ممکن است به حکم ضرورت عمداً مرتکب عمل مجرمانه ای شود به خاطر اینکه خود یا دیگری را از این خطر رهایی دهد. انسان به هنگام ضرورت یک حق برای خود قائل است، که دفاع از خود را در مقابل آن خطر واجب می داند.

منتظر نظر و پاسخ دیگر دوستان و همکاران عزیز هستیم